ارزیابی های یک طلبه

شاهین نجفی و یك اصل اخلاقی

وحید فراهانی — 2012-05-20T12:38:39+01:00

این روزها درسایت ها و شبكه های اجتماعی یك نام زیاد شنیده می شود:شاهین نجفی

نامی كه باعث رنجش خاطر میلیون ها شیعه شد.

قضیه از جایی شروع شد كه عده ای با تشكیل كمپینی به نام كمپین امام نقی در فیسبوك شروع به ساختن انواع و اقسام طنز كردند؛جریانی كه به باور ما شیعیان توهین به مقدسات شیعه بود و هست.

اخیرا خواننده ای به نام شاهین نجفی رپر معروف خارج نشین، ترانه ای ساخته با عنوان نقی كه موضوع بحث ها و گفتگوهای زیادی در فضای مجازی و حقیقی شده اس.

عده ای از موافقان این ترانه و این حركت، با اعتراض به حكم آیت الله صافی گلپایگانی معتقدند به اقتضای آزادی بیان هر كسی می تواند عقیده اش را ابراز كند.

مخاطب این پست من دقیقا این طیف از افرادی هستند كه به نوعی از این خواننده حمایت كرده اند و من بدون اینكه بخواهم در اینجا بحث فقهی و درون دینی مطرح كنم تنها یك نكته اخلاقی را به عنوان یك انسان و یك ناظر این ماجرا و نه به عنوان یك شیعه مطرح می كنم :

اینكه اصلی در اخلاق و فلسفه اخلاق وجود دارد كه ما بدون وجود دلیل و ضرورت حق نداریم عواطف انسان های دیگر را جریحه دار كنیم و اگر بدون دلیل و ضرورت احساس انسانی دیگر را جریحه دار كردیم در واقع فعلی غیر اخلاقی را مرتكب شده ایم

ما فقط وقتی می توانیم تعادل احساس و روانی دیگری را بر هم بزنیم كه
اولا توان تشخیص مصلحت و مفسده آن فرد را داشته باشیم
ثانیا این بر هم زدن تعادل دلیل محكمی داشته باشد
بگذارید با یك مثال مساله را روشن تر كنیم
وقتی كه جوانی در گیر و دار یك عشق كور است و خانواده او با دلیل قطعی مخالفت خود را اعلام می كنند و احساس او را جریحه دار می كنند اما این ناراحتی موقتی به دلیل مصلحت بلند مدت این جوان است لذا مخالفت پدر و مادر مخالف قوانین اخلاق نیست چون دو شرط بالا را دارد

یا توجه به توضیحات و این اصل اخلاقی

تصور می كنم( به عنوان یك ناظر) قطعا كار این خواننده محكوم است چرا كه بی دلیل وبدون ضرورت احساسات میلیون ها شیعه را آزرد خصوصا اینكه در میان شیعیان عنصر محبت بسیار پررنگ است و هر گونه توهینی به ائمه در واقع پا گذاشتن بر روی این عنصر مهم در وجود یك مسلمان شیعی است.

باورهای ما و خوابگردی

وحید فراهانی — 2012-04-18T09:11:07+01:00

خوابگردی در اصطلاح پزشكی (somnambulism) انجام رفتاری است كه فرد از ماهیت آن رفتار آگاه نیست؛ در این حالت بدن بیدار و ذهن در خواب است. در این حالت ممکن است بیمار در خواب راه برود، بدود، لباس بپوشد، رانندگی کند، اشیاء را پرت کند، و حتی کسی را به قتل برساند.(1)
این اتفاق در سبك زندگی انسان ها و در ساحت باورها هم می افتد،اندیشه هایی داریم كه خود نمی دانیم منشا آن كجاست كارهایی می كنیم كه نمی دانیم بر چه اساسی است و نهایتا یك سیستم و یك سلسله عشق ها و نفرت ها و پیش داوری ها و تعصبات و نه گفتن ها و آری گفتن هایی داریم بدون آنكه كوچكترین اطلاعی از ریشه آنها داشته باشیم.
درست مانند کسی که در خواب در حال راه رفتن و انجام فعالیتهایی است و خودش نمی‏داند که چرا این کارها را انجام می‏دهد. ما کم و بیش به این وضع دچار هستیم.
در واقع بسیاری از چیزها را بی‏چون و چرا پذیرفته‏ ایم، با این که اولاً نمی‏دانیم که بی‏چون و چرا پذیرفته‏ ایم و ثانیا اگر بدانیم که بی‏چون و چرا پذیرفته‏ ایم، نمی‏دانیم که چرا بی‏چون و چرا پذیرفته‏ ایم؟
در بعضی از موارد تحت تأثیر هیجانات و احساسات و عواطف قرار می‏گیریم و نمی‏دانیم که باید تحت تأثیر این احساسات و عواطف قرار می‏گرفتیم یا نه؟ و سازندگان این احساسات و عواطف وپدیدآورندگان این هیجانات با ما چه می‏کنند؟ همه اینها نوعی خواب‏گردی است.
برای رهایی از خوابگردی نوعی آگاهی نیاز است.آگاهی به این كه چه هستیم؟ كه هستیم؟ در چه منظومه ای می اندیشیم؟آیا زندگی دینی ما با زندگی مدرن ما سازگار است و این سازگاری را توانسته ایم به درستی ایجاد كنیم یا نه؟ بین باورهای ما و عملكردهای ما چقدر فاصله است و این فاصله را چطور می توان پركرد؟ آیا بین خودِ باورهای ما سازگاری هست یا نه؟ آیا باور به گزاره x و باور ما به گزاره y متناقض هستند یا نه؟ بگذارید به یك نمونه اشاره كنم سوالی كه خیلی رایج است «چطور می شود خدا احاطه كلی به همه عالم داشته باشد و ذره ای در عالم مگر به اذن خدا حركت نكند و در عین حال انسان اختیار داشته باشد.»(2)البته جواب هایی برای این به ظاهر متناقض ارائه شده كه قابل تامل و بررسی است اما اصل بحث بر سر این تامل و درك موارد است.

شاید نیاز است باورهایمان را لیست كنیم در وهله اول و در وهله دوم عملكردهایمان را لیست كنیم و یك كار مقایسه ای انجام دهیم كه در چه مواردی این دو ساحت با یكدیگر ناسازگار است در واقع 3 مدل می شود :
تناقض باوری با باوری دیگر:اینكه دو باور ناسازگار داشته باشیم
تناقض باور ما با عملكرد ما: اینكه باوری داشته باشیم كه با اعمال ما سازگار نباشد مثل باور به نماز خواندن و در عمل نماز نخواندن
تناقض در عملكرد ها :اینكه مثلا یك اتفاق در دو برهه زمانی برای ما بیفتد مثلا كسی به ما فحاشی كند یكبار مثلا در اول ماه و یك بار در نیمه ماه ، در زمان اول با او برخورد می كنیم و در زمان دوم او را می بخشیم این نوعی تناقض در عملكرد ما است چرا كه نسبت به یك اتفاق واحد دو رفتار متفاوت داشته ایم.
خلاصه آنكه اگر سیستماتیك بیاندیشیم و حساب شده و بر اساس مبناهای مشخص عمل كنیم می توان از این خوابگردی سنگین نجات یافت.

پی نوشت
1)ویكی پدیا
2)در این زمینه پاسخ هایی بیان شده برای نمونه می توانید اینجا را مطالعه كنید

ایمان و بهار

وحید فراهانی — 2012-03-26T15:48:09+01:00

این روزها همه چیز در حال دگرگونی است و فرآیند نو شدن در جا، جاری و ساری است از طبیعت گرفته تا خانه ها.
داشتم به این فکر می کردم که در دینداری و سبک دینداری هم می توان تغییراتی داد یا نه؟
البته این به این معنی نیست که دست به تغییر کیش و آیین بزنیم و دینی نو انتخاب کنیم
تغییر در دینداری گاه به معنی رجوع به لایه های عمیق تر در دینداری و تامل و اندیشه در گوهر دین است
به نظر می رسد همواره دو نوع نگاه به دین و دینداری شده است
نگاه درون دینی
در این نگاه فرد با این دید که یک متدین است قرآن می خواند ،حدیثی می شنود و می خواند و در مورد خدا و نبوت و سایر مسائل دینی اندیشه می کند و همواره تحلیل هایی در ضمن سنت دینی خود ارائه می دهد
نگاه بیرون دینی
در این نگاه فرد با این دید که یک فرد بی دین است به دین رجوع می کند و تمام تعصبات و تعلقات و ایمانش را به سویی می نهد و به مثابه یک انسانی که اساسا با دین آشنا نیست به دین مراجعه می کند
خوب است هر از چند گاهی جرات کنیم و بیرون دینانه به قرآن و روایات و اساسا ایمانمان نگاهی بیاندازیم و بررسی کنیم که آیا ایمانمان قابل قبول است یا خیر؟
تناقضات و اشکالاتی در باورهایمان می بینیم یا خیر ؟
ایمان مثل نرم افزار است هر از چند گاهی باید به روز رسانی شود به روز رسانی ایمان هم به این است که هر چند وقت یکبار ایمان را کنار بگذاریم و به ایمان بی ایمانانه بنگریم تاببینیم چقدر ارزش دارد چقدر موجه و محكم هست
تا کمی از رکود دربیاییم و از دو آفت ایمان سطحی(1) و ایمان تقلیدی(2) نجات پیدا کنیم
تا کمی مسلمانی کنیم ....

پی نوشت
1)قَالَتِ الْأَعْرَابُ ءَامَنَّا قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَ لَاكِن قُولُواْ أَسْلَمْنَا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْایمَانُ فىِ قُلُوبِكُم(حجرات/14)
{برخی از}بادیه‏نشینان گفتند ایمان آوردیم بگو ایمان نیاورده‏ اید لیكن بگویید اسلام آوردیم و هنوز در دلهاى شما ایمان داخل نشده است

2) قَالُواْ بَلْ وَجَدْنَا ءَابَاءَنَا كَذَالِكَ یَفْعَلُون(شعراء/ 74)
گفتند: (نه) بلکه ما پدران خود را بر پرستش این بتان یافته‌ایم (و هر چند جماد بی‌اثری باشند می‌پرستیم)

در پی راهی ساده تر

وحید فراهانی — 2012-02-04T05:46:11+01:00

1.
یکی از رایج ترین مباحثه ها و مناظره ها در طول تاریخ بشر، مناظره بین متدینین و غیر متدینین بوده است
بحث هایی مثل اثبات خدا، اثبات نیاز به دین ،ریشه های تاریخی ادیان از جمله بحث های جدی میان این دو گروه بوده و هست و به نظر می رسد خواهد بود. در این میان در خیلی از مواقع بحث ها به بن بست رسیده و استدلالات هیچ کدام یک از طرفین بر دیگری غلبه نکرده و مساله حل نشده است.
2.
به نظر من دو نوع نگاه می توان به دین داشت:
نگاه نظری
نگاه عملی
در نگاه نظری به دنبال این هستیم که تک تک باورهای دینی مان را با عقل و با هر استدلالی که هست معقول جلوه بدهیم یا حدقل پایه های اعتقادی دینی مان را به شکل معقولانه ای توجیه کنیم.
اما در نگاه عملی سخنی از این پیچیدگی های فلسفی و کلامی نیست فرد روزه می گیرد و فوائد روزه را با همه وجودش لمس می کند، یا فردی اعتقاد به خدا دارد و این اعتقاد را در سرتاسر زندگیش عملا نشان می دهد و به آرامش می رسد ؛بدون اینکه در بحثی سنگین در مورد اثبات خدا و ربانیت خدا، شرکت کرده باشد
3.
به نظر می رسه حلقه مفقوده این روزهای بحث های ما همین نگاه عملی به دین باشد، چرا مدام تلاش کنیم همه چیز را با براهین سخت فلسفی و کلامی اثبات کنیم؟ و دین را از یک برنامه عملی زندگی، به یک مکتب فلسفی تبدیل کنیم و نهایتا از حقیقت تدین که تغییر ساحت وجودی انسان است غافل می مانیم.
برای مثال به این آیه توجه کنید که : فمن یعمل مثقال ذرّةٍ خیراً یره و من یعمل مثقال ذرّةٍ شراً یره»(1)
این آیه تاکید دارد که بدی و خوبی در جهان گمشدنی نیست. این جهان طوری طراحی شده است اولا خوب و بد عمل ما را می فهمد و ثانیا در مقابل اعمال ما عكس العمل متناسب از خود نشان می دهد به تعبیر دیگری جهان نسبت به اعمال و رفتار اخلاقی ما کور و کَر نیست.
حال كسی كه این آیه را باور داشته باشد زندگی بهتری دارد یا كسی كه باوری به این آیه ندارد؟ قطعا كسی كه این آیه را باور داشته باشد زندگی زیباتر،اخلاقی تر و حتی موفق تری خواهد داشت
و به نظر می رسه به همین روش، می توان در مورد بسیاری از مدعیات دینی بدون سخت گیری های فلسفی و کلامی اندیشید و عمل کرد و به آرامش رسید.

پی نوشت
1. زلزال/7،8

دو نوع نگاه در ادیان

وحید فراهانی — 2012-01-29T01:09:08+01:00

در ادیان دو نوع نگاه به کارهای روزانه مطرح شده است:

1)برخی از ادیان بین امور مقدس و امور نامقدس تفکیک کرده اند و بر این باورند که مجموعه کارهایی که ما در طی روز انجام می دهیم برخی شان مقدس است و برخی نامقدس مثلا در مسیحیت خوردن، آشامیدن، استراحت و ازدواج از جمله کارهای عادی (نامقدس) به حساب می آید و از لحاظ دینی و مذهبی هیچ گونه ارزشی ندارد اما کارهایی مثل غسل تعمید، حضور در کلیسا، اعتراف از کارهای مقدس محسوب می شود

2)تفاوتی که اسلام با ادیان دیگر دارد در این معنی است که هیچ کاری نیست که بتوان گفت آن مقدس یا نامقدس است بلکه هر کاری وابسته به نیت فاعل آن کار دارد و حتی اموری که دنیایی ترین امور هستند مثل تجارت اگر نیت های خاصی مدنظر فرد باشد این کار هم امری مقدس محسوب می شود و در عین حال اموری که به ظاهر مقدس هستند مثل نماز اگر نیتی مناسب نداشته باشند بی اجر و پاداش است

پ ن:

دارم فکر می کنم با مبنای دوم چقدر قضاوت در مورد افراد سخت میشه و کسی که مبنای دوم را قبول داشته باشه به راحتی به هر کسی مومن یا اهل دنیا نمی گه

معارین

وحید فراهانی — 2012-01-25T00:38:44+01:00

1.بساطش را گوشه پیاده رو پهن كرد موقع نهار بود شروع كرد به داد زدن بدو غذای خانگی ،قرمه سبزی ، قیمه ، داغه داغ پس از دقایقی تمام غذاهایش فروش رفت .پول را از جیبش درآورد و شمرد و دستش را بالا گرفت و گفت الحمدلله بقچه دیگر كه همراهش بود را باز كرد وشروع به خوردن نهارش كرد
نهارش چیزی نبود جز نان خشك شده ای و مقداری پنیر.

*******

2.حکایت اندیشه ورزی برخی شبیه همین داستانک است.
برای همه، همه جور خوراک فکری تهیه می کنند و به همه نظریات افراد مختلف مسلط هستند اما برای سیراب کردن روح خود که از سوالات خسته شده کاری نکرده اند. وقتی از او درباره خدا می پرسی می گوید در این زمینه چند قول مطرح است و به زیبایی نظریات را برایت لیست می کند ولی وقتی می گویی نظر خودت چیست می گوید نظری ندارم این همان حالتی است که هایدگر از آن به حالت گیجی تعبیر می کند او می گوید چون ما شهوت شنیدن و گفتن داریم و در اثر اعمال این شهوت به گیجی فرورفته ایم یعنی هیچ رأی شخصی قابل دفاع نداریم.
از این حالت به زندگی عاریه ای تعبیر شده، زندگی که سرتاسر تقلید است حتی تحقیقش هم تقلیدی است و بدون داشتن رایی از خود
امام کاظم در حدیثی می فراماید:« اللهم لا تجعلنی من المعارین : خدایا من را از انسانها عاریه ای قرار نده.»

پی نوشت
1) الكافی: 2 / 72 / 1

راز تفاوت دینداری!

وحید فراهانی — 2012-01-21T07:31:37+01:00

عارفی تا پاسی از بامداد را به عبادت مشغول است و مسرور از اینکه توانسته تکلیف دینی اش را انجام دهد و مصداق این جمله شود که صلاةُ الیل مرضاةٌ للرب (1)در نقطه ای دیگر، انقلابی مومن، متون انقلابی و جهادی دین را دستمایه ایجاد جنبش های اجتماعی قرار می دهد و تاکید دارد العامل بالظلم و المعین له والراضی به شركاء ثلاثتهم (2)در سویی دیگر فقیه یا فیلسوفی دیندار روز و شب مشغول مطالعات دینی است و استدلال می کند که پیامبر فرمود طلب العلم فریضه علی کل مسلم(3)
اینجا شاهد 3 نوع دینداری هستیم؛ 3 نوع دیندای که 3 دغدغه متفاوت دارد اما قصه چیست که انقدر تفاوت دینداری وجود دارد؟
یکی از بحث های جدی در روان شناسی دین،سخن از عوامل موثر در کیفیت دینداری ماست.
حدود یک میلیارد و نیم انسان می گویند ما مسلمان هستیم. اما شما در نظر بگیرید مسلمانی یک عارف مثل شمس تبریزی یا مولانا را با مسلمانی طالبان و بن لادن و مسلمانی یک فقیهی که در قم نشسته و مسلمانی یک متفکری که دارد از منظر درد و رنج به مسلمانی نگاه می کند. این ها همگی می گویند ما مسلمانیم.
یکی از روان شناسان دین خانم کابو است،او می گوید : دین مثل آب است، ولی این آب بسته به این که در ظرفی با چه شکل هندسی و با چه رنگی ریخته شود به صورت های مختلف جلوه می کند.
سر مطلب اینجاست که بسیاری از ما دین را بر اساس محدودیت های خود می فهمیم.
گرچه همگی نظرا اعتقاد داریم که مسلمانیم اما در مقام عمل،عملا بر اساس علایق، بخش هایی از دین را پررنگ می کنیم و نسبت به بخشی دیگر کم توجه هستیم.
آنکه انسان برونگرا و کنش گری است به آیات جهادی(جهاد اصغر) توجه می کند و به دنبال انقلاب است و تاکید دارد که دین آمده برای اصلاح جامعه .
آنکه درون گرا و کنش گر است تبدیل به عارفی می شود که کنش های دینی اش در دنیای درونی خودش است و توجه اش جهاد اکبر است و مدام تاکید می کند که دین آمده برای اصلاح درون .

نکته:این پست صرفا یک نگاه توصیفی دارد نه ارزشی و قضاوت گونه

پی نوشت
1) ترجمه :«نماز شب، موجب رضایت پروردگاراست.» ارشاد القلوب، ج 1، ص 191
2) ترجمه:«ستمكار و یاور او و آن كه به‌ستم او راضی باشد هر سه آنان در ستم شریكند.» نهج البلاغه، ص 931
3)ترجمه:«در پی دانش بودن بر هر مسلمانی واجب است.» امالى طوسى، ص 569، ح 1176

معنا درمانی

وحید فراهانی — 2012-01-17T06:58:01+01:00

اگر سری به تالارهای گفتگوی اینترنتی بزنیم، یک سوال معمولا خیلی مطرح می شود
اینکه معنای زندگی چیست؟و چه ضرورتی دارد که ما در زندگی هدف و معنایی داشته باشیم؟
این بحث یکی از بحث های جدی در روان شناسی دین و فلسفه دین است .
مکتبی در تاریخ روان شناسی و فلسفه غرب مطرح است به نام معنا درمانی (logotherapy)
اندیشمندان این مکتب سخنان جالبی دارند و وضع ما را نسبت به معنا و هدف زندگی تشبیه می کنند به آهن و آهن ربا.
وقتی آهنی که ذراتش خیلی پراکنده است نزدیک آهن ربایی می شود تمام ذرات با آهن ربا به سمت یک نقطه جذب می شوند و از آشفتگی خارج و منظم می شود و به سمت یک نقطه کانون معین کشیده می شود
معنای زندگی دقیقا کار این آهن ربا را می کند اگر انسانی در زندگی هدف نداشته باشد هر تکه ای از وجود ما ساز خود را می زند اما با ورود معنای زندگی همه خواستها و سلوک ما به یک هدف معطوف می شود.
همه مشکلات زندگی ما از آنجا شروع می شود که نوعی نابسمانی روانی در ما وجود دارد
روان شناسان این مکتب می گویند شما باید از خود سوالات عمیقی بپرسید مثلا
-   چرا کار می کنید
-   شاید جواب بدهید برای تامین مخارج
-   بعد از آن می پرسیم چرا می خواهید مخارجتان تامین شود ؟
-   شاید بگویید برای لذت بردن از زندگی
-   اینجا می پرسیم چرا می خواهی از زندگی لذت ببرید
اگر اینجا جوابی نبود و معنای عمیقی مطرح نبود معلوم است معنایی در زندگی این فرد نیست
به تعبیر ویکتور فرانکل به لحاظ روانی فردی مرده محسوب می شود

پیش داوری

وحید فراهانی — 2012-01-13T05:44:47+01:00

یکی از آفات جدی زندگی دینی در میان برخی از متدینین، پیش داوری است
پیش داوری یعنی اینکه ما نسبت به شخصی یا اندیشه ای بدون اینکه آگاهی کامل داشته باشیم، حکم صادر کنیم
و این قضیه معمولا در بین متدینین اتفاق می افتد؛ به راحتی می گوییم خب تکلیف غیر شیعیان و غیر مسلمانان که مشخص است و این باعث می شود که رحمت عام و محبت عام را نسبت به سایر انسان ها از دست بدهیم
محبت عام یعنی محبت به همه انسان‏ها؛ چه هم‏کیش و چه ناهم‏کیش؛ چه کسانی که در جرگه آیینی ما هستند و چه کسانی که در جرگه آیینی ما نیستند. اما عملاً بخش عمده ای از متدینین این محبت عام، این رحمت عام را آهسته‏آهسته تنگ و تنگ ‏تر می‏کنند تا آنجا که تنها به چند نفر اختصاص می‏یابد.
تعبیر زیبایی که برای رسول گرامی اسلام در قرآن ذکر شده است این است که
پیامبر رحمه للعالمین است یعنی لطف و مهربانی اش برای همه انسان هاست و مخصوص عده خاصی نیست او نسبت به همه انسان ها مهربان است گاندی سخن بسیار زیبایی در همین زمینه دارد او می گوید: «من از گناه نفرت دارم ولی به گناهکار عشق می‏روزم». این همان نظریه محبت عام است. اما این نظریه در کجای تاریخ، در مقام عمل، به فرجام رسیده است؟ هیچ‏گاه؛ به دلیل آنکه عمده ما متدینین، خود را مالک حقیقت(و نه طالب حقیقت) می‏دانیم و هرکه خود را مالک حقیقت بداند، نسبت به دیگران پیش‏داوری دارد و آنها را معاند با حقیقت می‏داند.

پ.ن : پیش فرض این پست تفکیک پلورالیزم صدق از پلورالیزم نجات است

3 مرحله باورمندی

وحید فراهانی — 2012-01-09T06:00:34+01:00

یکی از سوالاتی که در جامعه دینی و در فضاهای بحث و گفتگو مطرح می شود این است که چگونه می توان فردی را ملزم کرد به اینکه به چیزی باور مند شود. این موضوع در حوزه مسائل اجتماعی بسیار حائز اهمیت است که چگونه می توان در جامعه تولید فرهنگ کرد و مساله ای را نهادینه کرد.در واقع، برای اینکه دیگری را الزام کنیم که چنان رفتار کند که ما می‌خواهیم، چگونه باید عمل کرد
اندیشمندان 3 راه را پیشنهاد کردند که می توان از آنها برای اجرای یک قانون و باور استفاده کرد:
1)نیروهای باوراننده
نیروی اول، نیروی باوراننده است. همان نیرویی که از آن به عنوان استدلال تعبیر می‌کنند. من اگر بخواهم که شما آنچنانکه من می‌خواهم زندگی بکنید، یا یک رفتار خاص شما آنطور باشد که من می‌خواهم، ابتدائا می‌باید در برخورد با شما از نیروی استدلال یا نیروی باوراننده استفاده بکنم. نهاد تعلیم و تربیت(رسانه ها ،آموزش و پرورش ،دانشگاه ها و روحانیت) در یک جامعه این وظیفه را دارد که برای مردم برای مسائل و باورهای رایج استدلال بیاورد و سوالات را پاسخ دهد.
2) نیروی انگیزاننده
پس از اینکه جمیع نیروهای باوراننده در یک جامعه به کار افتادند، گروه اندکی هم ممکن است بمانند که نیروی باوراننده و استدلال بر آنها موثر نیفتد، در اینجاست که نیروی دوم به حرکت می افتد.
نیری انگیزاننده به این معنی است که ما در جامعه ، نظام پاداش و کیفری مناسب ایجاد می‌کنیم که این نظام، رغبت مردم را به انجام کاری که مورد نظر ما است، بیشتر بکند از رغبت آنها نسبت به انجام ندادن این کار. در واقع میل آنها را در انجام کار مورد نظر ما، غلبه بدهیم بر بی میلی آنها از طریق تشویق و تنیبه .
3)نیروی بازدارنده
نیروی بازدارنده شبیه کاری است که قوه قضاییه و پلیس انجام می‌دهد و شامل مجازات و کیفر و از این قبیل است.
نکته مهم اینجاست که اخلاق اقتضا می کند که در یک جامعه دقیقا به همین سیر عمل کنیم نه برعکس. در واقع ابتدا فرد نسبت به باوری توجیه شود و دلایل آن باور یا قانون را بداند سپس مراحل بعدی اجرا شود ؛حتی تقدم مرحله دوم بر مرحله اول هم غیر اخلاقی است و نوعی تشویق و تنبیه کور محسوب می شود .

اصل برهان اجتماعی

وحید فراهانی — 2012-01-05T10:10:19+01:00

به نظر من جوامع دو دسته می شوند :
جوامع پر باور
جوامعی هستند که مردم به باورهای زیادی اعتقاد دارند مثلا در جامعه ما خدا ،نبوت، قرآن، عصمت نبی و قرآن ،اهل بیت، عصمت اهل بیت، و حضور امام معصوم در زمان فعلی و ...باورهایی است که غالب مردم به آن ها باورمند هستند و لذا عموما جوامع مذهبی جوامع پرباوری هستند
جوامع کم باور
جوامعی هستند که در آنها باورهای کمتری نسبت به جوامع پر باور وجود دارد، نهایتا اخلاق مداری و خدامداری و قانون مداری را باور دارند ؛ برای نمونه می تونیم فرانسه را مثال بزنیم که دین و تدین در آنجا خیلی پررنگ نیست
یکی از مشکلات جدی در یک جامعه پرباور (جوامعی که باورهای مذهبی و دینی در آنها بیشتر است) مشکلی است که ویلیام جیمز آن را مطرح می کند :
ویلیام جیمز، فیلسوف و روانشناس معروف امریکایی، اصلی به نام «اصل برهان اجتماعی»
(Principle of social proof) دارد. اصل برهان اجتماعی، یعنی اعتقاد به اینکه هر چیزی که دیگران می‏گویند، لابد برهانی پشت آن است؛ و چون من همة شما غیر از خودم را در نظر می‏گیرم و شما هم همه را، غیر از خودتان، در نظر می‏گیرید و دیگران هم به همین ترتیب، در واقع ما از هیچ‌کس تبعیت می‏کنیم. مثلاً همه ما که اینجا نشسته‏ایم می‏گوییم خدا وجود دارد، اما اگر از تک تک ما بپرسند چرا؟ می‏گوییم در محلّ خودش ثابت شده و در این پاسخ، افراد دیگر جامعه را پشتوانه سخن خود قرار می‏دهیم که آنان هم به این باور معتقدند. طبعاً با این وصف اگر در محیطی بودیم که همه می‏گفتند خدا وجود ندارد، ما هم می‏گفتیم خدا وجود ندارد!»
در جوامع پرباور، باورهای زیادی وجود دارد که فرد آنها را تک تک بررسی نکرده است و در عین حال تصور می کند چون همه این باور را قبول دارند حتما برهانی پشت سر این پذیرش عمومی است و او هم باید قبول داشته باشد .
حضرت علی علیه السلام در روایتی زیبا می فرماید: لا سنه افضل من التحقیق(1) هیچ راهی برتر از حقیقت جویی نیست
و در واقع این روایت زیبا، یادآور این نکته مهم است که حقیقت جویی که یک پروژه فردی است، بهترین روش برای زندگی و اندیشه ورزی است

پی نوشت
1)معجم الفاظ غررالحکم، ص 249

شک و شکاکیت

وحید فراهانی — 2012-01-01T13:29:43+01:00

یکی از مسائل رایج در سنین نوجوانی و جوانی، مساله شک و شکاکیت در مسائل اساسی زندگی مثل دین و سایر باورها است
یکی از اندیشمندان غربی تقسیمی جالب درباره سنین عمر یک انسان دارد. این تقسیم به نظریه خطی هم معروف است
او می گوید هر انسانی 3 دوره زندگی دارد :
مرحله ربانی:این دوره ،دوره ای است که معمولا در سنین قبل از شروع چرایی های جوانی است که فرد یک متدین دو آتیشه هست و همه چیز را با معادلات دینی می خواهد حل کند و همه چیز را تحت اراده الهی می داند اما در چرایی باورهایش کمتر می اندیشد و به معنای واقعی یک انسان متعبد است
مرحله فلسفی(متافیزیکی) :این مرحله همراه با شک هایی شروع می شود و فرد در تلاش است باورهایش را دلیل یابی و علت یابی کند و مدام چرایی هایی را در نسبت به باورهای دینی و مذهبی مطرح می کند.
او مرحله دیگری هم ذکر می کند اما نکته مهم اینجاست که در اینجا 3 رویکرد می توان داشت
اول)سرکوب این چرایی ها و اجبار به برگشت به مرحله اول
دوم)مدیریت سوال ها و شک های بوجود آمده و رجوع به اهل علم و بحث و مباحثه برای رسیدن به جواب سوالات و استفاده از فرصت موجود. شهید مطهری در این رابطه جمله ای زیبا دارد که «شک معبر خوبی است» (1)
سوم) بی خیالی و دم غنیمتی

این دسته سوم حوصله مطالعه و زحمت ندارند به خاطر همین یکدفعه زیر همه باورهای قبلی می زنند و به طور کل همه چیز را منکر و شعارشان این می شود که که دنیا ارزش این همه سخت گیری را ندارد

شما کدام رویکرد را انتخاب می کنید؟

پی نوشت
1) آفتاب

آداب حقیقت طلبی

وحید فراهانی — 2011-12-28T09:55:12+01:00

حقیقت از جمله رویاهایی است که انسان های سنخ حقیقت، شبانه روز به دنبالش می دوند اما به نظر می رسه رسیدن به حقیقت آدابی دارد سعی می کنم برخی از این آداب را خیلی خلاصه طرح کنم :

1)اینکه خود را دانای کل ندانیم و معتقد باشیم ما هم نقص هایی داریم و دیگرانی هستند که شاید در برخی جهات چیزهایی برای ارائه به ما داشته باشند لذا اندیشه های غربی و اندیشه های شرقی را باطل محض ندانیم و مدعی نشویم همه چیز در مشت من است حضرت امیر در سخنی کوتاه و جالب می فرماید: هَلَکَ مَنِ ادَّعی یعنی کسی که( به ناحق) مدعی شد هلاک شد(1)

2) شخص بیطرف و ، در نتیجه ، مُنصِف باشد. کسی که ، از آغاز کار ، نسبت به پاره ای از آراء و عقائد پیشداوری منفی دارد و یا نسبت به پاره ای دیگر تعصّب دارد ، نمیتواند به حقیقت نزدیکتر شود ، چون خس وخاشاک را در چشم دیگری میبیند و چوب را در چشم خود نمیبیند : کوچکترین نقطه ی ضعف را در مدّعیات وادلّه ی مخالفان خود میبیند وبزرگترین نقطه ی ضعف را در مدّعیات وادلّه ی موافقان خود نمیبیند.

3)شخص باور داشته باشد که تافته ی جدابافته ای نیست و ،درست همان طور که خودش شاید به حقیقتی رسیده باشد ، دیگران نیز چه بسا به حقائقی رسیده باشند و ، درست همان طور که دیگران ممکن است به خطاهایی دچار شوند ، خودش نیز چه بسا به خطایی دچار شده باشد. براین اساس ، باور داشته باشد که نه خودش تجسم حق است و نه دیگران مجسمه ی باطل.

4) اینکه میزان پایبندی ما به یک باور مناسب با میزان ادله و شواهدی باشد که آن باور را تایید می کند بسیاری از اوقات ما به یک باور یا ارزشی بسیار پایبندیم ولی برای آن هیچ دلیلی نداریم و صرفا شنیده های ما هست که ما را ملزم به اطاعت از آن باور کرده است اگر در زندگی خود تاملی کنیم الی ما شاالله شامل این مورد چهارم می شود که به باوری، بسیار شدید دل بسته ایم ولی قرائن و شواهد موید آن ضعیف است و از طرفی نسبت به باوری که دلایلی قطعی در تایید آن هست، سست و کاهل هستیم

پی نوشت:

1) نهج البلاغه خطبه /16

به نظر شما حقیقت طلبی چه آداب دارد ؟

انگیزه های یک زندگی اخلاقی

وحید فراهانی — 2011-12-24T12:49:15+01:00

یکی از مهمترین خصیصه های جوان امروز و اساسا انسان امروزی ،استدلال ورزی است اینکه دوست دارد دلیل هر چیزی را بداند از دین داری گرفته تا چرایی در اخلاق و احکام و ...
یکی از این بحث ها اخلاق است .اساسا چرا باید یک انسان اخلاقی زندگی کند و برای زیست اخلاقی می توان دلایلی آورد؟ آیا اخلاقی زندگی کردن عاقلانه است؟ یا اخلاق مداران هیچ دلیلی برای زندگی اخلاقی ندارند؟
مجموعا 4 دلیل برای اخلاقی زیستن ذکر شده است :
1)اینکه اخلاقی زندگی کردن برای بهتر شدن آخرت است خیلی وقت ها شنیدید فردی متدین که به فقیری کمک می کند و می گوید:«این کار ثواب دارد.» این نگاه یعنی اینکه من هر چه در دنیا اخلاقی زندگی می کنم برای آبادانی آخرتم است و در حال جمع آوری ثواب برای زندگی اخروی هستم.

2)اینکه اگر انسان ها اخلاقی زندگی کنند جامعه ای بهتر خواهیم داشت این نگاه ،نظری به بهشت و جهنم و....ندارد بلکه می گوید دلیل اخلاقی زیستن رسیدن به جامعه ای بهتر است فرض کنید جامعه ای که غیبت در آن رایج شود ،افراد اساسا احساس آرامش نمی کنند و امنیت روانی ندارند که مبادا الان کسی مشغول غیبت کردن پشت سر من است یا جامعه ای که درآن دروغ رایج شود در این جامعه اعتماد کاملا از بین می رود و زندگی سخن می شود

3)برخی دیگر گفتند: سود اخلاقی زیستن به خود فرد بر می گردد و اساسا انسان با اخلاق انسانی آرام تر،متین تر و با امیدتر است و با خودش جنگ و نزاع درونی ندارد که وجدانش بگوید چرا فلان کار را ترک یا انجام دادی و نهایتا انسان با اخلاق در واقع به خودش خدمت می کند .

4)دیدگاه چهارم این است که اساسا اخلاق خود هدف است و اینکه از اخلاق بخواهیم به چیزی دیگر برسیم عین بی اخلاقی است ما اخلاقی زندگی می کنیم نه به خاطر بهشت یا ترس از جهنم و نه به خاطر آرامش یا جامعه ای بهتر بلکه به این خاطر که خود اخلاقی زیستن چیز جذابی است. ،اساسا راست گفتن خود لذت بخش است
سیمون وی فیلسوف فرانسوی جمله ای جالب دارد ، او می گوید :
به محض اینکه شما سؤال کردید «چرا من اخلاقی زندگی بکنم»، نشان داده اید که متوجه نیستید اخلاق یعنی چه و با این سوال اخلاق را از بین برده اید (1)

به نظر شما کدام دیدگاه معقول تر و بهتره؟

پی نوشت
1)سیمون وی /استیون پلنت ترجمه فروزان راسخی

واقعیت و حقیقت

وحید فراهانی — 2011-12-20T09:11:07+01:00

یکی از مشکلات همیشگی انسانها این بوده که آنچه می فهمیده اند را به حساب حقیقت گذاشته اند.
شاید بتوان گفت بزرگترین جنگ های تاریخ و بزرگترین تنازعات علمی جهان ریشه در همین یک جمله دارد .
برخی ،برخی دیگر را کافر و مرتد اعلام کردند و آن برخی که مرتد اعلام شدند دیگری را متحجر و عقب مانده نامیده اند و در عین حال هر دو هم داعیه دارند که به حقیقت رسیدند .
مشکل از آنجایی شروع می شود که ما بین بود و نمود تفاوت قائل نیستیم و لزوما هر آنچه می فهمیم را حقیقت محض می دانیم .
بود آن چیزی است که در عالم واقع وجود دارد مثل ریسمانی سیاهی که در زمین افتاده اما نمود چیز دیگری است ،چیزی است که ما با همه محدودیت های ذهنی مان می بینیم و احساس می کنیم مثلا همان ریسمان سیاه را به جهت خطای دید مار ببینیم و ترس موهوم در ما ایجاد شود و لذا ممکن است بین بود و نمود فرسنگ ها فاصله باشد.
ممکن است بودِ یک شی خارجی یا یک اندیشه یک چیزی باشد و نمودش (یعنی برداشت ما از آن بود) چیزی کاملا متفاوت باشد به جهت اینکه خیلی وقت ها ما بر اساس حب و بغض هایمان قضاوت می کنیم .
بگذارید مثالی بزنم خیلی وقت ها شده مثلا بازیگر مورد علاقه ما در فیلمی بازی کرده به محض پخش تیزر تبلیغاتی می گوییم حتما این فیلم را باید ببینم و حتما فیلم جالبی است یا بازیگری که از او بدتان می آید در فیلمی دیگر بازی کرده سریعا می گویید احتمالا فیلم ضعیفی است این قضاوت ماست؛ در حالیکه شاید حقیقت چیز دیگری باشد و شاید هم برعکس باشد.
در تمامی زندگی ما این نوع قضاوت و این پیش فرض ها جاری و ساری است.
در نوع تدین ما، در نوع روابط ما با دیگران، در دیدگاه های سیاسی و اجتماعی و..
همه اینها را گفتم تا بگویم:
ادب عالم تدین و عالم اندیشه اقتضا می کند انسان بندگی کند و به راحتی اندیشه ای، فردی، یا جمعی را به باد ناسزا (به بهانه دین و حقیقت)نگیرد شاید در برداشت ما اشتباهی صورت گرفته باشد .

پ.ن: من سوفسطایی نیستم